Paltrak jako typ wiatraka :)

Dziś chciałabym zaprezentować Wam paltrak jako typ wiatraka, który posiada cechy zarówno koźlaka, jak i młyna typu holenderskiego. Udało mi się obejrzeć i sfotografować dwa takie obiekty – mam nadzieję, że nie są to ostatnie, jakie spotkałam na swojej drodze 🙂

 

Paltrak jako typ wiatraka

 

Paltrak jako typ wiatraka

 

Paltrak – typ wiatraka, w którym zasadniczą częścią są obracane wiatrem śmigła (skrzydła) poruszające urządzenia do mielenia ziarna. Paltrak (podobnie jak koźlak) obracany jest w całości wraz z maszynami na kierunek wiatru.

 

Paltrak jako typ wiatraka

 

Mechanizm paltraka (maszyna oraz mechanizm obrotu) oraz właściwości mielące (wydajność) są identyczne jak u koźlaka. Paltrak jest jednak konstrukcją solidniejszą i bardziej odporną na silny wiatr. Koźlak podparty jest na jednym słupie utrzymywanym przez kozioł, dlatego stosunkowo łatwo może być wywrócony, a osiowy słup nośny złamany.

 

Paltrak jako typ wiatraka

 

Paltrak oprócz osi obrotu dodatkowo opiera się na podłożu całym swoim obwodem, wpuszczonym we wzmocnione żeliwem zagłębienie fundamentu. Obracanie na wiatr wymaga mniejszego wysiłku, gdyż na obwodzie, pod spodem, znajdują się stalowe rolki i istnieje możliwość ich smarowania. W nowszych mechanizmach zamiast dyszla i konia do obracania stosuje się dodatkowy mechanizm wiatrowy umieszczony po przeciwnej stronie skrzydła roboczego.

 

Paltrak jako typ wiatraka

 

Paltrak w miejscowości Kałkowskie

 

Wiatrak-partlak we wsi Kałkowskie

 

Wiatrak-partlak we wsi Kałkowskie (powiat ostrowski, gmina Sośnie)  odwiedzony został przeze mnie w 2015 roku. Wybudowany został na początku XX wieku przez rodzinę Zawadów. Później stał się własnością rodziny Barczaków. W 2004 roku został przez Józefa Barczaka odrestaurowany i przywrócony do stanu użyteczności. Obecnie został wpisany do rejestru zabytków jako przykład drewnianej architektury przemysłowej.

 

Wiatrak-partlak we wsi Kałkowskie

 

Aby go zobaczyć i sfotogafować, odbiliśmy nieco z drogi do Kalisza. Po dotarciu na miejsce okazało się, że wiatrak znajduje się na prywatnej posesji… Jednak nie zrezygnowaliśmy – pomimo dość wczesnej pory syn (wnuk?) właściciela pozwolił nam wiatrak sfotografować, a nawet pokazał jego wnętrze. Opowiedział też o remoncie wiatraka, jaki przeprowadził jego dziadek i był pod wrażeniem naszej fascynacji tymi obiektami…
 
Wiatrak-partlak we wsi Kałkowskie

 

 

Paltrak w Lubiążu

 

Paltrak w Lubiążu

 

Usytuowany przy wjeździe do Lubiąża od strony Wołowa XVIII wieczny wiatrak, stanowi unikatowy już na naszym terenie przykład budownictwa drewnianego. Powstała najprawdopodobniej w 1798 roku czterokondygnacyjna, drewniana konstrukcja wiatraka, jest kryta gontem i posiada w części parterowej jednoprzęsłowe podcienie. W roku 1932(6?) wiatrak odrestaurowano i gruntownie zmodernizowano. Natomiast w 1960 rozbudowano, dodając do pierwotnego założenia północne skrzydło. Budynek tętnił życiem aż do października 1973 roku wykorzystywany jako młyn elektryczny.

 

Paltrak w Lubiążu

 

Tabliczka informacyjna mówi nam, że to koźlak, jednak ten wiatrak jest paltrakiem – w jego konstrukcji wyraźnie widać rolki, na których się obracał.
 
Paltrak w Lubiążu

 

Źródła dodatkowe

 

Jeśli chcecie poczytać więcej o tego typu wiatraku, zapraszam do lektury:

 

26 Comments

  1. Przyznam, ze podziwiam te Twoją słabość do wiatraków. Z tego co widać jednak na fotografiach naprawdę warto. Takie obiekty to przecież unikaty szczególne w swoim rodzaju – to kawał ludzkich historii zapisanych w w każdym kawałku drewna, z których zostały zbudowane. Są niesamowite, bo wiele „widziały’ Pozdrawiam cieplutko 🙂

  2. Eda

    Powiem Ci, Aniu, że dzięki Twoim postom mam dużo większą wiedzę na temat wiatraków i baczniej oglądam każdy napotkany wiatrak (głównie w odwiedzanych skansenach). Pozdrawiam:)

Co o tym myślisz?